Bilişim SözlükBilişim Dünyasının Arka Bahçesi

Bu yazıda CD kayıt teknolojisi hakkında birtakım bilgileri paylaÅŸacağız. CD yazıcıları nasıl çalışır? kayıt iÅŸlemi nasıl gerçekleÅŸir? CD’ lerin yapısı nasıldır? CD’ lerin yüzeyine neler “kazınır”? gibi soruları inceleyeceÄŸiz. Öncelikle konu hakkında fazla bilgi sahibi olmayan arkadaÅŸlarımızı kısaltmalar konusunda bilgilendirelim, CD, Compact Disc sözcüklerinin baÅŸ harflerinden oluÅŸan bir kısaltmadır.

CD kayıt teknolojisi artık oldukça geliÅŸti ve oldukça yüksek performans alınabilir hale geldi. CD kayıt cihazları yeni çıktıklarında, kullanıcılar bazı sorunlarla karşı karşıya kalabiliyordu, yazıcılar çok yavaÅŸtı, CD-R’ lar kayıt sırasında arızalanıyor ve boÅŸa gidiyordu, sonra CD-RW teknolojisi ile tanıştık, bu teknoloji sayesinde CD’ leri 3.5″ disketler gibi kullanabilir olduk. Kayıt teknolojisindeki taÅŸlar yerine oturdukça ilk karşılaşılan sorunlar da yavaÅŸ yavaÅŸ ortadan kalkmaya baÅŸladı. Artık kayıt hızında yüksek rakamlara ulaşıldı ve kayıt süreleri oldukça kısaldı. Ayrıca CD-R’ ların “yanarak” boÅŸa gitmesi gibi durumlarla karşılaÅŸma sıklığı da azaldı.

Günümüzde 32x yazma, 12x yeniden yazma ve 48x okuma hızına eriÅŸmiÅŸ olan CD kayıt cihazlarının yanı sıra, 48x hızda kayıt yapılabilen CD-R’ lar standart olarak satın alabileceÄŸiniz ürünler.

CD’ lerin deÄŸiÅŸik tipte ve özellikte olanları bulunmaktadır, ancak hepsinin birtakım ortak yönleri vardır. Bütün CD’ lerin çapları 12 cm’ dir, kalınlıkları 1.2 mm’ dir ve birden fazla tabakadan oluÅŸurlar, bunlar sırasıyla etiket yüzeyi, koruyucu tabaka, yansıtıcı tabaka, pit,land alanları ve polikarbonat alt tabakadır. Hazır kaydedilmiÅŸ olarak satın aldığınız veri ya da müzik diskleri preslenmiÅŸ disk olarak adlandırılır, bu disklerin yapısı ile CD-R disklerin yapıları birbirleriyle hemen hemen aynıdır. Tüm CD’ lerde içten baÅŸlayıp dışa doÄŸru giden spiral bir yol bulunur. CD okuyucudan gönderilen lazer ışını bu yolu kılavuz edinerek CD yüzeyindeki verileri okur. Bu yol yaklaşık 5-6 km uzunluktadır.

Hazır (preslenmiÅŸ) disklerde veri polikarbonat tabakasına çukurlar halinde (pit) iÅŸlenmiÅŸtir, çukurların dışında kalan ve onlara göre yüksek olan bölümlere ise yükselti (lands) denir. Verilerin iÅŸlendiÄŸi çukurların derinliÄŸi 0.1 mikrometreden biraz daha fazladır. GeniÅŸlikleri ise 0.5 mikrometre civarındadır. Lazer ışını bu çukur ve yükseltilerden farklı yansıtıldığından, sonuçta okunan veri de 1 ve 0′ lar ÅŸeklinde olur. Bu ÅŸekilde veri demeti elde edilir ve CD okuyucunun elektronik devrelerine teslim edilir.

CD-R’ larda yansıtıcı tabaka ile polikarbonat tabaka arasında renkli bir katman daha bulunur. Bu renkli katman ışığa duyarlı organik bir madde içerir. Kayıt için gönderilen lazer ışını bu tabakada deÄŸiÅŸikliklere yol açarak çukur ve yükseltileri oluÅŸturur. CD-R’ ın iç tarafından baÅŸlayarak dışa doÄŸru veriler yazılır.

Diskin iç kısmında Lead-In adı verilen bir bölüm bulunur ve TOC (Table of Contents) buraya yazılır. Dış kısımda ise verinin bittiğini belirten Lead-Out kısmı bulunur. Lead Out kısmı belirli bir sayıda veriyi içerir. Bu müzik diskleri için 90 saniyelik bir mutlak sessizlik, veri diskleri için ise sadece 0 verisini içeren bir bölümdür. Bu iki kısım arasında ise verilerin işlendiği kısım bulunur.

Bir diskteki veri izlerine kayıt birimi adı verilir (session), eğer disk birden çok kez kayıt yapılmış olan bir diskse, birden fazla kayıt birimi içerir ve bu tip disklere çoklu kayıt birimi içeren diskler (multisession disk) adı verilir. Multisession diskteki verileri, her CD okuyucu okuyamaz, kayıt işlemi bir daha yapılamayacak şekilde sonlandırıldıysa, o diski her türlü CD okuyucu okuyabilir.

Kayıt iÅŸlemi için üç ayrı yöntem kullanılır.DAO, TAO ve PW. Ä°lkinde (Disk at Once) diske kaydedilecek veri demeti bir kerede kaydedilir ve yazma sırasında veri akışı durursa o CD kullanılamaz hale gelir. Ä°kinci yöntemde (Track at Once) veri demetleri birbirinden ayrı “izler” olarak kaydedildiÄŸinden, hatalı verinin olduÄŸu bölüm hariç, diÄŸer izlerin taşıdığı verilere ulaşılabilir. Packet Writing yönteminde ise veriler ayrı paketler halinde yazılır.

Aşağıdaki şemada çeşitli disklerin tabakalarını görüyorsunuz, bu kesit disk tabakalarını göstermekte. Disklerin kalınlığının 1.2 mm olduğunu belirtmiştik. Soldaki şekil preslenmiş bir diskin kesitini temsil ediyor. Ortadaki ve sağdaki şekillerde, pres diskten farklı olarak bir foto duyarlı tabaka görülüyor. Lazer ışını her zaman pit ve land alanlarının bulunduğu noktaya odaklanır.

CD kayıt iÅŸlemi sırasında karşılaÅŸabileceÄŸiniz birtakım problemleri göz ardı edemezsiniz. Sonuçta, kayıt sırasında hata oluÅŸursa kullanmakta olduÄŸunuz disk muhtemelen tekrar kullanılamaz duruma gelecektir. Bunun için dikkat etmeniz gereken noktalar arasında CD kayıt cihazınızın tampon belleÄŸi, kayıt cihazının maksimum kayıt hızı, CD’ in maksimum kaydedilebilme hızı, kopyalama yöntemi gibi baÅŸlıklar yer alır.

Öncelikle kayıt işine başlarken, ne tür bir kayıt yapacağınızı bilmeniz gerekir, CD yazma programının size sorduğu soruları doğru bir şekilde yanıtlamanız başarılı bir kayıt için ilk adımdır. Diskten diske kopyalama yapıyorsanız, birçok yazılımın sunduğu bir yöntem olan On The Fly yöntemini kullanabilirsiniz. Bu yöntemde veriler kaynak diskten okunduktan sonra doğrudan hedef diskin yüzeyine yazılacaktır. Bu yöntemi seçmemeniz halinde veri önce sabit diskinizde önceden tanımlı bir geçici klasöre kopyalanacak ve ardından hedef diskinize yazılmaya başlanacaktır. Bu yöntemi kaynak diskinizin sağlık bir şekilde okunabileceğinden emin değilseniz kullanabilirsiniz (Örneğin yüzeyinde çizikler bulunan bir disk).

Yazılım destekliyorsa ve elbette yeterli zamanınız varsa, yazma işleminden sonra verilerin doğrulanması işlemini de seçebilirsiniz. Bu, sizin kaydını yaptığınız diskin kayıt işleminin başarıyla sonuçlandığını doğrulamanızı sağlar.

Yeni bir CD yazıcı almayı planlıyorsanız yeni teknolojilerle birlikte sunulmaya baÅŸlanan çeÅŸitli koruyucu özellikleri olan yazıcıları seçebilirsiniz. Bu özellikleri ayrıntılı olarak incelemeden CD yazıcı almamalısınız. ÖrneÄŸin, bazı markalar, Buffer Underrun Protect (yetersiz tampon koruması) gibi özellikler sunarak kayıt sırasında CD’ inizin “yanmasını” engelliyor.

Kopya korumalı disklerin kopyalanması sırasında, bu sorunu aÅŸmanıza yardımcı olacak çeÅŸitli yazılımlar mevcut. Ä°nternet üzerinde araÅŸtırma yaparak “copy protected” diskleri nasıl kaydedebileceÄŸiniz dair bilgiler ve gerekli yazılımları bulabilirsiniz.

Yeni bir CD yazıcı aldığınızda büyük olasılıkla cihazla birlikte size bir de yazılım verilecektir. Gerekirse ve olanaklıysa yazılımı kurduktan sonra üretici firmanın web sitesinden “varsa” gerekli güncelleÅŸtirmeleri indirmeniz de yararlı olabilir.

Yazıyı bitirmeden bir kavram karmaÅŸasına deÄŸinelim; CD’ nin “yanması” aslında istenen bir ÅŸeydir. Bu iÅŸin Ä°ngilizce adı “CD Burning” dir ve gerçekten de kaydedilebilir diskler, kayıt sırasında lazer ışını aracılığıyla “yakılır”. Lazer ışınını odaklandığı tabakada saniyeden çok çok kısa bir zaman dilimi için birkaç yüz derecelik sıcaklık meydana gelir. Yani kayıt sırasında gerçekten CD yanar. Türkçe’ de ise böyle bir iÅŸlem için kullanılacak “yanmak” sözcüğü bozulmak, boÅŸa gitmek anlamına geliyor. Bu kavram karmaÅŸasını, CD kaydetme iÅŸlemine “kaydetmek” ya da “yakmak”, kayıt sırasında hata oluÅŸması sonucu diskin çöpe gitmesi durumuna da “bozulmak” sözcüklerini kullanarak aÅŸabiliriz.

Unutmayın hayat bilgisayarlardan ibaret değil! Sevgiyle kalın.

Yazar: Arda BALKAN